Museum: Balay Negrense, Silay
Nung 2017 may week-long conference ako inantendan sa Bacolod City sa Negros Occidental. Medyo hectic ang sked at madaming sessions required atendan sa city proper. Hindi ako masyado nakapasyal at sight-seeing, kaya on the last day, ni-rush namin ang pagiikot tutal evening flight ang pabalik namin ng Manila. As per advise ng taxi driver na inupahan namin, unahin namin yng mga medyo malayo tulad ng Campuestuhan, at yung malapit na sa airport ang last.
Madami kaming napuntahan na ancestral houses sa Silay, pero ang must-see daw e yung bagong Balay Negrense na highly recommended. Late afternoon na kami nakarating dun, papaalis na karamihan ng turista habang kami ay papasok pa lang. Parang alangan na yung tour guides at nagtuturuan na kung sino ang assigned sa amin. Mabilis kaming inikot sa first floor, sala at office/library, so nagtanong kami kung pwede umakyat sa taas. Pwede naman daw pero parang nagaalangan yung mga guide, sabi nung medyo mas nakakatanda, bilisan na lang daw namin kasi magsasara na sila.
Sa grand staircase na pagdating sa landing e naghihiwalay ng left at right, medyo may naramdaman ako kakaiba pero yung partner ko, sige sa pagpapa-picture. Pagtingin ko sa taas, may malaking mga paintings nung mga dating pamilya na nakatira dun - babae't lalaki sa magkabila na parang nakatingin sa iyo. 2nd floor, may malaking sala uli na nakabalibot ang mga kwarto ng mag-anak. Yung malapit sa balkonahe, maliwanag pa at maaliwalas. Pero yung sa may kaliwa, kwarto daw ng mga anak na babae, medyo madilim at iba ang vibes. Di ko kinayang masyadong tingnan kahit na ang dami magagandang antique furnishings na turn-of-the century.
wala na kaming kasamng ibang turista nuon. Napansin ko yng tour guide namin hindi na lumapit para samahan kami sumilip sa mga kwarto, nandun na lang siya sa may hagdan at parang minamadali na kami bumaba. So tinanong namin pabiro, "bakit ate, may multo ba dito?" nagtinginan sila nung isang kasama nya at tumawa na parang ninenerbyos.
Sa likod, pinakita nila yung garahe, at servant's quarters na ngayon e ginawang Souvenir Shop at Guest Restroom. Takipsilim na nun at may ilaw na silang binuksan, pero biglang nagpitik-pitik yng mga ilaw...patay-bukas, patay-bukas.. "Hayan na sila..." sabi nung isa pa nilang kasama habang dali-daling nagsimulang magsara ng mga pinto.
Sa labas, sa malawak na garden, nagpicture-taking uli kami. Dun ko napansin na may napakalaking puno sa tabi nung 2 kwarto sa kaliwa, yung sa mga anak na babae daw. Kaya pala creepy yung room kasi katabi yng malaking puno na yun... at siguradong may nakatira dun kasi ang lakas talga ng scary factor. Madami nako nabisita na ancestral houses na ginawang museums, pero iba talaga yung nega vibes na naramdaman ko dun. Ang feeling ko kasi kung nagtagal pa kami at mas dumilim pa, may magpapakita na talga.
Museum 2: Burgos Museum, Vigan
Hometown ng Mama ko ay nasa Ilocos kaya madalas kami umuwi dun. Karaniwan, may mga friends at classmates na sumasama para makita ang national heritage site ng Vigan. Besides the usual old churches na iikutan, madalas sa mga museums din namin sila dinadala. Mainit at tirik ang araw every summer, so ang perfect time pumasyal ay sa hapon na. Minsan, ang last na pinuntahan namin ay yung Burgos Museum, ancestral home ni Fr. Burgos, isa sa mga 3 paring pinatay nung panahon ng Kastila. Ito ang first public museum na inopen sa Vigan pero dahil govt-operated, through the years napabayaan na. Magtatakipsilim na nun, magsasara na sana sila pero pinagbgyan kami na last visitors. Pagpasok sa 1st flr nandun yng iba't ibang uri ng mga sasakyan na hinihila ng kalabaw o kabayo gamit sa pagsasaka, may mga lumang salakot at native na kapote gawa sa mga dahon, tradisyunal na mga itak, kutsilyo, etc. Sa gilid may labasan papuntang garden kung saan nandun yung sinaunang gilingan ng tubo, yng umiikot na hinihila ng kalabaw. Tulad ng lahat na sinaunang "bahay na bato", ang 2nd floor kung saan talagang naninirahan ang pamilya ang may mga antique furnitures. Pero sinabihan kami nung mga tour guides na umakyat lang kami, hindi na nila kami sasamahan. Weird, kasi di ba tour guides nga sila..naisip namin siguro pagod na sa maghapon at gusto na lng makauwi agad. Kung wala sila magkokomentaryo, mabilis lang din kami iikot at aalis na rin agad. So umakyat kami, ikot-ikot sa mga kwarto, 4 -poster bed ni Padre Burgos, arinola sa ilalim, maliit na altar, etc. Humiwalay ako kasi gusto ko makita yung view sa may veranda palabas sa garden, hanggang sa naiwan ako ng grupo. Minsan, ramdam mo na parang may kasama ka sa pagiikot, may sumusunod sayo o parang may nakatingin sa iyo. Ganun yng feeling ko, pero fascinated kasi ako sa mga makalumang gamit at bahay, so hindi ko pinansin. Pagbaba, nung palabas na kami, nalingon ko yng veranda...may matandang lalaking nakaupo,malapit dun sa lumang balon, puting pajama ang suot, yung parang damit ng katipunero...nagtatabako siya...hindi yosi kasi iba ang amoy ng tabako, mas malakas, mas puro ang usok. Naisip ko baka katiwala rin dun kasi yng mga tour guides nandun na sa labas ng front door, naghihintay sa amin. paglabas namin, bigla na nila ni-lock yng pinto.Sabi ko, "o, bakit nyo sinarhan yung kasamahan nyo..maiiwan ba sya dyan magbantay?" Nagtinginan sila, nagtataka..sabi nung pinakamatanda,"wala po naiiwan dito kapag gabi, umuuwi kaming lahat lagi since govt-run at volunteer nga lng po yung student-tour guides."
Museum 3: Carcar Puericulture and Dispensary, Cebu
Malimit ako may official travel sa Cebu nuon, at minsan dahil sa ginagawang research para sa isang programa, naatasan akong dumayo sa ibang municipalidad ng Cebu province. Madadaanan namin ang Carcar na sikat dahil s kanila ng chicharon, lechon at ampaw. Pero mas gusto ko makita yng lumang simbahan nila. Tulad ng mga set-up ng ibang bayan, simbahan ang sentro ng komunidad, may plaza sa gitna, at sa magkabila ang munisipyo at eskwelahan. Pero dito sa Carcar, meron silang lumang puericulture (maternity at baby hospital) at dispensary na ginawa nang museum. Tinayo nung panahon ng Amerikano bilang sinaunang 'rural health center', ang arkitekto nya ay typical early 1900s style, pinaghalong traditional Filipino at solid, angular design ng mga Amerikano. Dahil renovated at refurbished, ginaya nila uli ang original na puting pintura na signature American style.
Hapon na yun kasi pauwi na kami galing Barili, sasaglit lng talga kasi maganda daw yng museum. Buti hindi pa nagsasara at may available pa na tour guide. Several rooms sa baba, cguro yun ang treatment rooms ng mga pasyente dati kng saan ginagawa ang check-up, may parang pantry ang disenyo na yun daw yng pinaka-pharmacy nila ng gamot, tapos may daan palabas sa likod sa may parang kusina, papunta na ng pool.
Solid narra yng stairs paakyat, at dun talga sa 2nd flr yng pinaka-museum. May display ng lumang kasuotan, musical instruments tulad ng harp, tuba trombone, manual sewing machine, phonograph, at mga lampara na De gaas. Dun sa dulo na Kwarto na ginagawa daw tulugan ng bisita, may mga lumang imahen o rebulto ng mga santo na inukit pa sa kahoy. Ganun daw yng mga unang religious icons, hindi pa gawa sa ivory o plaster na babasagin.
Napansin ko lng na medyo sira na yng iba, wala nang kulay at halos hindi na makilala yng mukha ng religious image. Naalala k yng sabi s probinsya ng Mama ko sa Ilocos na masama daw yng mga sirang imahen. Dpat daw inililibing na at ide-consecrate. Kung hindi, bka daw kasi pamugaran ng bad spirits. Hindi ko rin gusto yng vibes nung Kwarto na yun, parang ayaw magpapasok..madilim at mabigat yng feeling. Para ako na so-suffocate kht na may hangin na pumapasok mula dun s malawak na balkonahe. Di namin pareho feel ng partner ko yng lugar, kaya Dali-Dali rin kami bumaba.
Sa labas, sa may gilid ng building, may pool... Sa mga Amerikano nuon, lagi ksama ang pool sa recreation at relaxation nila dahil na rin siguro mainit sa Pilipinas. Naisip ko din na dahil parang maliit na ospital, bka may mga nagpagaling na sundalong nasugatan sa WW2 dun. Usually kasi sa mga poolside, dahil open air, maaliwalas at syempre happy2x ang mga pumupunta dun, parang masaya ang aura ng place. Pero itong pool na ito, malungkot ang dating.. Hindi ko alam kung dahil sa kulay na dark gray na semento, o wla man lng tiles, pero ganun yng feeling nya. Kaya rin di kme ginanahan magpapicture dun kasi parang tuyong fishpond n lng sya. Pati yng diving board tinanggal na. Magdidilim na rin nun at parang gusto na talga magsara nung tour guide, so umalis na kami after a few fotos dun sa stone bench sa parang side garden.
Later, mapapanuod ko sa TV, Kmjs yata yun...meron daw pala naririnig na babaeng umiiyak dun. Minsan ay nagpapakita o nagpaparamdam din.
Museum #4: Las Casas Acuzar, Bagac, Bataan
Mahilig ako sa museums at old houses kasi history buff ako. ayoko sana magkwento ng mga experiences ko dun kasi bka lalo umayaw ang mga Tao na hindi nahilig sa mga ganitong tourist spots. Pero uso n raw ang 'Dark Tourism' at ganito na raw ang bentahe ng ilang lugar as tourist destinations.
Itong isang napuntahan namin sa Bagac ay hindi lng Isa, 2 o 3 museums...isa syang malaking-malaking lote na bawat bahay ay tinaguriang museum. Ginastusan ng husto ito dahil bawat bahay ay kinuha kng saan2x para maisalba at maitayo uli dito. Tunay na maganda syang dayuhin, pero medyo mahal tunguhin kasi kailangan may sasakyan ka dahil pa-loob sya.
Dahil sa mga naging karanasan namin sa ibang museums at ancestral houses, alangan ang partner ko puntahan ito. Pero Bday bucketlist ko ang Bataan, kaya pumayag na rin sya. Isinama namin yng pamangkin nya at GF nito, at ang anak namin. At least marami kami, jst in case.
Sa reception area, parang hotel lobby lng. So modern, bagong-bago, wla ka gaano mararamdaman. Pagsakay sa jeepney na magdadala sa inyo pa-loob sa mismong kinatatayuan ng mga bahay, matatanaw mo na ang ilang bahay. May super luma na, gawa sa kahoy ang kabuuan tulad ng Cagayan House, at meron din mga 'Bahay na Bato' galing Laguna at Nueva Ecija na ang first floor ay gawa sa mas matibay na materyales.
Habang naghihintay sa aming assigned na Tour Guide sa Casa Mexico, pinayagan kaming mag lakad-lakad muna sa mga katabing bahay. Picture2x sa mala-plazang grounds, Instagramable na gardens. Dahil masyado maraming tao sa Casa Byzantina, dun kami sa kalapit na Casa San Miguel umakyat muna. Maganda ang staircase, ang porma daw na ito ay normally sa likod, sa may azotea pero nilipat daw nung na reconstruct para ma-highlight. Paakyat pa lng, medyo alangan ako. Yng Feeling na parang nahihiya ka umakyat sa bahay ng hindi mo kilala. Sa loob, dire-diretso yng 2 teenager sa may billiards table at dun nagposing for fotos. Itong partner ko naman, aakmang uupo sa Isa sa ilang butaka o traditional armchairs na nakapalibot sa malawak na Sala. Pinigilin ko sya at napasigaw ng, 'wag ka dyan!' ang lakas kasi ng feeling ko na parang may nkaupo dun. Ikot2x kami sa loob, pero napapatingin ako sa isang corner kng saan may Isa pang upuan. Sa gilid ng Mata ko, parang may naaninag kasi akong Matandang babae na nakaupo, dark ang suot kasi parang maitim na anino lng sya. Maganda Sana dun at balita ko pinapaupahan pa nga yun for overnight accommodations. Pero kht yng nauna ng grupo sa amin, parang nagmamadali rin bumaba.
Dumating na yng tour guide at inikot na ang grupo namin. Marami kaming bahay na pinasok, wla naman akong gaanong naramdaman. Pero may ilang gamit sa loob na parang mabigat ang dating sa akin. Tulad ng mga lumang salamin, lalo na yng nakakabit sa aparador..dun yata sa tinatawag na Luna House yun. Naalala ko yng mga napapanuod ko sa MGB at Kmjs. Dpat Yata yng mga ganung salamin ay tinatakpan n lng.
Samantala, sa may bridge na replica daw ng Jones Bridge sa Binondo ay may replica ng old Hotel De Oriente, at ilang metro lng dito ay yng Casa Hagonoy sa may tapat ng maliit nilang lake. Sinulit ang view kasi bongga rin ang stairs sa harap at yng veranda sa taas nito. Paikot o pabilog, panoramic ang peg. Pero sa loob, maliit ang space at medyo masikip. Dahil na rin siguro puro gawa sa maitim na kahoy yng bahay, nakaka-claustrophic. Ilan n lng kaming pumasok hanggang dun sa dulo sa may kusina at dining area daw. May hagdan pababa na paikot, makipot lng. Daanan daw ito ng mga katulong. Dito na naman ako nakaramdam ng kakaiba na lamig. Pero wla ako choice kundi dun lumusot din dun kasi nandun na sa baba lhat ng grupo ksama ng tour guide. Nung naka-rejoin nako sa kanila, Sabi ng partner ko parang galing ako sa aircon nung nadikit yng balat ko sa kanya. E tirik ang araw nuon at lhat ay pinagpapawisan at sunburned na sa kalalakad.
Nagtapos yng tour at naghiwa-hiwalay na para kumain. Nagsabi yng 2 teenager namin na yng ibang bahay daw masyadong creepy. Buti n lng daw at hindi kami matutulog dun.


